بنا بر اين ، نماز شب راهى است كه آن جناب را به چنين موقعى كريم منتهى مىسازد . در جاى ديگر هم خداى سبحان نماز شب را راه به سوى خدا خوانده ، مىفرمايد : * ( « إِنَّ هذِه تَذْكِرَةٌ فَمَنْ شاءَ اتَّخَذَ إِلى رَبِّه سَبِيلًا » ) * « 1 » . خداى سبحان در آيه زير وعده بيشترى داده ، فرموده : « وَمِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِه نافِلَةً لَكَ عَسى أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقاماً مَحْمُوداً » « 2 » كه در تفسير همين آيه معناى مقام محمود را بيان كرديم . و وقتى يكى از جهات سنگينى قرآن سنگينى معارف آن ، و نيز پذيرفتن شرايع و احكام آن است قهرا بر امت هم ثقيل خواهد بود ، همانطور كه بر رسول خدا ( ص ) سنگين بود ، پس معناى آيه اين است كه : ما به زودى به تو وحى مىكنيم قولى را كه هم بر خودت سنگين است و هم بر امتت ، اما سنگينى آن بر خود تو از جهت صعوبت تحقق حقائق آن ، و از جهت مصائبى است كه در طريق ابلاغ آن خواهى ديد ، و سلب راحت و فراغتى است كه از تو خواهد شد ، و از جهت مجاهدت نفس و انقطاع به سوى خدا ، و زحماتى است كه لازمه گرفتن وحى است . و اما سنگينى آن بر امتت از اين جهت است كه آنها هم در پاره اى از جهات ياد شده با تو شريكند ، از آن جمله تحقق دادن به حقائق قرآن در نفس ، و نيز پيروى اوامر و نواهى خدا و رعايت حدود آن است ، كه هر طايفه از طوايف امت به قدر وسع و طاقتش بايد اين رنجها را تحمل كند . مفسرين « 3 » در اينكه سنگينى قرآن چه معنا دارد ، اقوالى ديگر دارند . يكى اينكه : قرآن عظيم الشان و متين و مستدل است ، هم چنان كه خود ما مىگوييم : اين كلام وزين و سنگين است ، يعنى در موقع خود واقع شده است . يكى « 4 » ديگر اينكه : قرآن در ميزان روز قيامت سنگين است ، حال يا حقيقتا سنگين است و يا مجازا و به اين عنايت كه ثوابى كه در برابر قرآن به اشخاص مىدهند بسيار و مهم است . يكى « 5 » ديگر اينكه : قرآن بر كفار و منافقين سنگين است ، براى اينكه هم اعجاز دارد

--> ( 1 ) اين يك تذكر و يادآورى است پس هر كس بخواهد مىتواند به سوى پروردگارش راهى اتخاذ كند . سوره دهر ، آيه 29 . ( 2 ) در پاره اى از ساعات شب تهجد كن ، تهجدى داوطلبانه كه اميد است پروردگارت تو را به مقامى محمود مبعوث فرمايد . سوره اسراء ، آيه 79 . ( 3 و 4 و 5 ) روح المعانى ، ج 29 ، ص 104 .